خوشك و
برايێن موسلمان ...
ژ گهلهك خهلهتييێن ئهم موسلمان ئهڤرو د
كهڤنێ نڤێژه ، و ههر گاڤا نڤێژا مرۆڤی نه يا دورست بت كارێ مرۆڤی ههمی دێ نهی
دورست بت ، چونكی د حهديسهكا دورست دا ئهوا طهبهرانی ژ پێغهمبهری – صلی
الله عليه وسلم – ڤهدگوهێزت هاتييه ، كو پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم –
دبێژت : (( أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة الصلاة ،
فإن صلحت صلح له سائر عمله ، و إن فسدت فسد سائر عمله – ئێكهمين تشتێ ڕۆژا
قيامهتێ حسێبا وی د گهل عهبدی دئێته كرن نڤێژه ، ڤێجا ئهگهر ئهو يا باش بت
كارێ وی يێ دی ژی دێ يێ باش بت ، و ئهگهر ئهو يا خراب بوو كارێ وی يێ دی ژی ههمی
دێ يێ خراب بت )) ، ژبهر ڤێ يهكێ مه ب
فهر ديت ئهم ب دورستی بچنه د ناڤ فقهێ نڤێژێ دا و بزانن كانێ چهوا پێغهمبهری
– صلی الله عليه وسلم- نيشا مه دايه،و چهوا نڤێژكری يه، ئهڤجا ئهگهر خودێ
حهس بكهت د پشكا ئێكێ دا ( بهايێ نڤێژێ و شهرتێن نڤێژێ ) دێ بابهتێ مه بت و د
پشكێن بێن دا ئهگهر ئهم مانه ساخ ئهم دێ بهحسێ شهرت و ڕوكنێن دهسنڤێژێ كهين
و دگهل چهوانيا كرنا نڤێژێ ب وێنڤه .
ئيشارهت ب ( سێ)
خالێن گرنگ :
يا
ئێكێ: ههر گوتنهكا مه گوت بت يان ژی خهلهتی يهكا
مه دهست نيشان كربت مه بهلگه( دهليل ) ژ قورئان و سوننهتێ لسهر ئينايه
داكو گوتنا مهپتر يا ب خودان بت ، و پتر جهێ باوهريێ بت لدهف خواندهڤانێ هێژا
.
يا دوێ:
و ئهڤ بابهته مه ژ چهندين ژێدهرێن ( مصدر )ێن فقهی يێن جودا جودا
ئيناتينه، ئهگهر خودێ حهس بكهت ئهم دێ ل بنێ بابهتێ خۆ ديار كهين ، ئهگهر
خواندهڤانهكێ بڤێت پتر لسهر فقهێ نڤێژێ بخوينت .
يا سييێ: ئهڤ بابهته د ڕهسهنييا خۆدا مه د بهرپهرێ خۆ يێ تايبهت د سايتێ نيبهردا (www.niber.net) ئيناتبوو، لێ ل ڤێره مه پتر ديت د مهندوبى ژى دا بيننه خوارێ.
* بهايێ نڤێژێ د شريعهتێ ئيسلامێ دا :
نڤێژ ئهوا خودايێ مهزن ل سهر مه موسلمانا ( فرض )كری و
لسهر ئوممهتێن بهری مهژی ، ههر وهك خودايێ مهزن د قورئانا پيرۆز دا د بێژيت
:{ وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ
إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ (4) وَمَا أُمِرُوا إِلَّا
لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ
وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ (5) – و ئهوێن
كيتاب بۆ هاتی د دهرحهقا ڕاستييا پێغهمبهرينييا موحهممهدی دا ژێك جودا نهبوون
، حهتا بۆ وان ئاشكهرا نهبووی كو ئهو ئهو پێغهمبهره يێ بهحسێ وی د كتێبێن
وان داهاتی ، و د ههمی شريعهتان دا فهرمان ب تشتهكێ ل وان نههاتبوو كرن ژبلی
هندێ كو ئهو پهرستنا خودێ ب تنێ بكهن و ب عيبادهتی قهستا كنارێ وی بكهن ،
ڕويێ خۆ ژ شركێ وهرگێڕنه باوهرييێ ، و ب كرنا نڤێژێ ڕاببن ، و زهكاتێ بدهن ،
و ئهوه دينێ ڕاست
}[ سورة البينة: 4 – 5 ]
مهعنا:
كرنا نڤێژا نه بهس ل سهر مه فهربويه ؛ بهلكی لسهر
ئوممهتێن بهری مهژی يا فهربووی ، بهلێ نه ب وی شێوهی يێ نوكه لسهر مه
واجب وهكی ( سبێدی : دور ڕكاعهت ، نيڤرو: چار ڕكاعهت ، ......هتد ) و يێن سوننهت
ژی جودا جودا ، بهلكی ئهڤه يا ( مهعلومه ) لشهڤا ( معراج)ێ دهمێ پێغهمبهر
– صلی الله عليه وسلم – چوويه عهسمانا و ل وی وهختی لسهر ئوممهتێ ههميێ
هاته فهركرن ب كرنا ( پێنج ) نڤێژا د شهڤ و ڕۆژهكا دا .
دهمێ مرۆڤ ئايهتێن قورئانا پيرۆز و حهديسێن
پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – دخوينت دزانت كو نڤێژ د تهرازييا شهريعهتی
دا بهايهكێ مهزن ههيه ، نهبهس هنده ، بهلكی نه كرنا نڤێژا مرۆڤی چ بها د
ئيسلامێ دا نينه ، و مرۆڤ و ئيسلام د بنه دوو تشتێن ژێك جودا ! بهلكی ههما
مرۆڤ د شێت بێژيت د وی وهختی دا مرۆڤ و ئيسلامێ چو دگهلێك نينه! ، جابر دبێژيت
: پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوت : (( إن بين
الرجل و بين الشرك و الكفر ترك الصلاة – دناڤبهرا زهڵامی و شركێ و كوفرێ
دا نهكرنا نڤێژێ يه )) ( ئيمام موسلم ڤهدگوهێزيت )، و د حهديسهكا د یدا بورهيدهيێ
كوڕێ حصيبی دبێژت : من گوهـ ل پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – بوو، دگوت: (( العهد الذي بيننا و بينهم الصلاة، فمن تركها فقد كفر –
پهيمانا د ناڤبهرا مه و وانادا [ كافران ]دا نڤێژه ، ڤێجا ههركهسێ هێلان وی
كوفر كر )) ( ئهحمد و ئهبوو داود و ترمذى و نهسائی ڤهدگوهێزن )، يهعنی : هێلانا نڤێژێ يه وی توخيبی ، وێ پهردێ
ڕادكهت ئهوا دناڤبهرا مرۆڤی و كوفرێ دا ههی ! ، ژبهر ڤێ چهندێ ههمی زانايێن
ئيسلامێ ل وێ باوهرێنه كو ههچيێ باوهری ب فهربوونا نڤێژێ نهبت ئهو ( كافره
)! و حوكمێ ( مرتد ) لسهر تێته ب جهئينان ، و ئهگهر بمرت نڤێژ لسهر نائێته
كرن و د ناڤ مهزارێن موسلمانان دا نائێته ڤهشارتن ..هتد
و خيلاف لسهر هندێ ههيه كو ئهگهر كهسهك
ههبت باوهری ب فهربوونا نڤێژێ ههبت بهلێ ژ بێ خيرهتی نهكهت ، هندهك زانا
د بێژن : ئهڤه ژی وهكی وی يه يێ باوهری ب نڤێژێ نهههی ، و دهليلێ وان ئهو
حهديسا ( جابره ) ئهوا مه بهری نوكه ڤهگێڕايی . بهلێ جمهوورێ زانايان د
بێژن: ئهوێ ژ بێ خيرهتی نڤێژان نهكهت و باوهری ب فهربوونا وان ههبت كافر
نابت بهلێ ژ مرۆڤێ گونههكار د ئێته هژمارتن ، و حوكمێ وی حوكمێ زناكهرێ موحصهنه
، و هندهك زانايێن دی ژ ڤان د بێژن : ئهو كافر نابت و نائێته كوشتن ژی ، بهلێ
د ڤێت بێته گرتن و تهعزيبدان حهتا ڤێ گونههێ بهێلت .
و كرنا نڤێژێ ب هندهك دهمێن دهست
نيشانكری ڤه يا گرێ دايه ، دهمێ خودايێ مهزن دبێژێت :{ ... إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا – هندی نڤێژه لسهر خودان باوهران فهرزهكا
دهمداره } [ سورة النساء: 103]
يهعنی: وهختهكی دهستنيشانكری ههيه ، نابت مرۆڤ ژبلی
وهختێ بو هاتيه دهشتنيشانكرن بكهت و يان دهمێ ژ وهختی دهركهڤت و بێ ( عوزر
) ئهو ڕابت شنيكا بێژت دێ نڤێژێ كهم ، چونكی ئهڤ كهسێ ب ڤی ڕهنگی بت حوكمهكی
دی لسهر ب جهـ دئێت ، خودايێ مهزن دبێژت : { إِنَّ الْمُنَافِقِينَ
يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ
قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا – هندی ڕێكا ئهوان
دووڕيانه خاپاندنا خودێ يه ، ب هندێ كو بسهرڤه ئهو ب خۆ ب باوهريێ بێنه دهر
و د دلدا دكافربن هزرا وان ئهوه حالێ وان دێ ل خودێ يێ ڤهشارتی بت ، ئهو ب خۆ
خودێ يه وان د خاپينت و ب وهكی كريارا وان جزايی ددهته وان ، و ئهگهر ئهو
دووڕويێن هه بۆ كرنا نڤێژێ ڕابونهڤه ، ب سستی و بێ خيرهتی ڤه ڕادبن ، و مهخسهدا
وان ب وێ نڤێژێ ڕويمهتی يه و دا خهلك مهتحێن وان بكهن ، و كێمهكێ نهبت ئهو
خودێ ل بيرا خو نائينن [ النساء : 142 ] ، يهعنی: ههروهكی ئهڤ كهسێ ب سستی و ب بێ خيرهتی ڕابته نڤێژێ وهكی
كهسه كی دووڕوي يه ( منافق )ه ، يان ژ بهر ڕويمهتی نڤێژێ دكهت ، يان ژی ههما
تشتهكه دڤێت زويكا ژ خوه ڤهكهت .
د ئايهتهكا دی دا خودايێ مهزن بهحسێ جههنهمييا دكهت ، دهمێ ئهو ئهگهرێ
چوونا خۆ بۆ جههنهمێ ڤهدگێڕن، و دبێژت :{ مَا
سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (42) قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (43) – گوتن: ئهو چ بوو هوين برينه ئاگری؟ گوتن ئهم نه ژ
نڤێژكهران بووين } [ سورة المدثر: 42 ، 43 ] يهعنی: چوونا وان بۆ جههنهمێ ژبهر
هندێ بوو چونكی وان نڤێژ نهدكرن ئهڤه ئێك ، و يا دوێ نهكرنا نڤێژان سهرێ
خودانی د كێشته جههنهمێ . و خودێ مه ژێ ب پارێزيت .
د دهرحهقا خێرا ههر پێنج نڤێژا دا ، ئهبوو
هورهيره دبێژيت : من گوهـ ل پێغهمبهری
– صلی الله عليه وسلم – بوو، گوت : (( أرأيتم لو أن
نهراً بباب أحدكم يغتسل فيه كل يومٍ خمساًَ ما تقول ذلك يبقى من درنه ؟ -
بێژنه من ئهگهر ڕويبارهك د بهر دهرگههێ ئێك ژ ههوه ڕا ببۆرت و ئهو ههر ڕۆژ پێنج جاران خۆ تێدا
بشۆت ، ئهرێ تشتهك ژ قڕێژا وی دێ مينت؟ )) گوتن: تشتهك ژ قڕێژا وی نامينت ،
پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوت : (( فذلك مثل
الصلوات الخمس يمحو الله به الخطايا -
مهتهلا ههر پێنج نڤێژا ژی وهكی مهتهلا وی ڕويبارييه خودێ گونههان
پێ ژێ دبهت )) (ئيمامێ بوخاری و موسلم ڤهد گوهێزن ) ، و د حهديسهكا دی دا پێغهمبهری
– صلی الله عليه وسلم – دبێژت : (( ههر پێنج نڤێژ ، و
ئهينی حهتا ئهينييێ ، و ڕهمهزان حهتا ڕهمهزانێ گونههێن د ناڤبهرا خۆ دا
ژێ د بهن يێن مهزن تێ نهبن )) (
ئيمامێ موسلم ڤهدگوهێزت ) . و د حهديسهكا دی دا مزگينی يا بۆ وی كهسی هاتيه دان ئهوێ گهلهك بشهڤێ
قهستا مزگهفتان بكهت ، بورهيدێ كوڕێ ئهسلهمی دبێژيت: پێغهمبهری – صلی الله
عليه وسلم – گوت: (( بشر المشائين في الظلم إلى المساجد
بالنور التام يوم القيامة – مزگينييێ ب ڕۆناهيهكا تمام ل ڕۆژا قيامهتێ
بده وان يێن ل طاريا گهلهك دچنه مزگهفتان )) ( ترمذي ڤهدگوهێزت ).
مهعنا : نڤێژ بهايهكێ مهزن ههيه د
شريعهتێ ئيسلامێ دا ، و بهايێ
نڤێژێ گهلهكه يهعنی ب مهڤه نائێت كو دچهند لاپهڕهكا دا داڕێژن ، يان ههميێ
د چهند ڕێز و ناميلكا دا كوم بكهين ، تنێ ئهڤه دێ بيته چپكهك ژ دهريايهكا
مهزن ، داكو تنێ بۆ خواندهڤانێ هێژا ب ساناهی بكهڤيت و چهندهكێ ژ مفا و بهايێ
نڤێژێ د شريعهتێ ئيسلامێ دا بزانت .
* شهرتێن نڤێژێ :
بهری نڤێژ
بێته كرن هندهك شهرت ههنه و يا پێدڤی يه ئهڤ شهرته لدهف نڤێژكهری ههبن
و بێنه ب جهئينان حهتا نڤێژا وی يا دورست بت ، و ئهگهر نه! ئهو نڤێژ دێ يا ژ
خۆ بت و نا ئێته قهبويل كرن ، وئهو شهرت ژی ب كورتی ئهڤهنه :
1- پاقـــــــــــــــــژی
:
چ دهسنڤێژا بچوويك بت
يان دهستنڤێژا مهزن ( سهر شويشتن ) بت :
خودايێ مهزن ، دبێژيت :{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ
فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا
بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا
فَاطَّهَّرُوا
... – ئهی گهلی ئهوێن
باوهری ئينای ئهگهر ههوه ڤيا هوين ڕابنه نڤێژێ ، وهوين ب دهسنڤێژ نهبن،
هوين ڕويێ خۆ و و دهستێن خۆ ههتا ئهنيشكان بشوون، و سهرێ خۆ ڤهمالن، و پييێن
خۆ حهتا گوزهكان بشوون، و ئهگهر هوين بێ نڤێژبوون بهری نڤێژێ هوين ب سهر
شوويشتنێ خۆ پاقژ بكهن ... } [ سورة
المائدة: 6 ] .
و عهبدولڵاهێ كوڕێ عومهری – خودێ ژ ههردووكان ڕازيبت دبێژت: پێغهمبهری
– صلی الله عليه وسلم - ، گوت : (( لا تقبل صلاة بغير طهور – نڤێژ يا قهبويل نينه
بێی پاقژی )) ( ئيمامێ موسلم و ترمذي ڤهدگوهێزن ) . و مهخسهد ب پاقژييێ پاقژييا
لهشێ نڤێژكهری يه ، و يا جلكێ وی ، و يا وی جهی يێ ئهو نڤێژێ لسهر دكهت .
ل دۆر جلكی ، خودايێ مهزن د بێژێت: { وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ – و
جلكێ خۆ پاقژ بكه } [ المدثر: 4 ] .
ل دۆر
وی جهی يێ مرۆڤ نڤێژێ لێ دكهت ، چهند مهسهلهك ههنه دڤێت ئيشارهتێ بدهينێ
:
- ئهو جهێ مرۆڤ نڤێژێ ل سهر دكهت
دڤێت يێ پاقژ بت ، و چو تشتێن بێ نڤێژ ل سهر نهبن.
- كرنا نڤێژێ لسهر وی جهێ تهصوير
لسهر تشتهكێ مهكرووهه ، چونكی مرۆڤ پێڤه مژويل دبت ، و هزرا وی ب دورستی
نامينته ل سهر نڤێژێ.
- كرنا نڤێژێ دناڤ قهبرانان دا،
يان ل وی جهی يێ قهبر لێ ههبن ، و ئهڤه نههيا مه يا ژێ هاتيه كرن ، دا ئهم
ژی وهكی وان كافران لێ نهئێن يێن ( تهعظيما ) قهبران دكهن ، عهبدوڵڵاهێ كورێ
عومهری – خودێ ژ ههردووكان ڕازيبت ، دبێژيت: پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم
- ، گوت: (( اجعلو في بيوتكم من صلاتكم ، ولا تتخذوها
قبورا – هندهك نڤێژێت خۆ [ يێن نافيله ، سونهت ] بهێلن بۆ ماڵێن خۆ و
وان [ ماڵێت خۆ ] نهكهنه گوڕ[ قهبر ]
)) ( وهك د ( مختصر صحيح البخاري )دا دهرگههێ [52/ بابهتێ نهفرهت ژ هندێ كرن
كو نڤێژ ل گوڕان ( لمهقبهران ) بهێته كرن ، ڤهدگوهێزت ) ، و د حهديسهكا دی
دا عهبدۆڵڵاهێ كوڕێ عومهری ، دبێژيت: ( پێغهمبهری –
صلی الله عليه وسلم – نههی يا كری نڤێژ ل ( ٧ ) جهان بێته كرن : ل وی جهێ گلێش
لێ دئێته ئاڤێتن ، و ل وی جهێ حهيوان لێ دئێنه ڤهگوشتن ، و لسهر قهبران ، و
ل سهرێن ڕێكان ، و ل حهمامێ ، و ل جهێ حێشتر لێ د ئێنه گرێدان و ل سهر بانێ كهعبێ
) ( ئبن ماجه ڤهدگوهێزت )، هندی
ئيسلامێ ئهڤ مهسهله ب گرنگی وهرگرتی يه ، فقهزان د بێژن : ئهگهر هات و
جارهكێ ل دهمێ حازربوونا جهنازهكێ نڤێژا فهرز هاته كرن يا دورست ئهوه جهنازه
بێته پاشخستن ل پشت ڕێزێن نڤێژكهران ، دا نهكهڤته بهر سنگێ وان .
- ئهو جهێ صهيهك يان صهنهمێ
تشتهكێ خودان ڕح لێ بت ، فقهزان دبێژن : مهكرووهه نڤێژ لێ بێته كرن .
- كرنا نڤێژێ ل ماڵا مرۆڤهكێ نه
موسلمان يان ل دێرو كنێشتهيان يا دورسته ، ب وی شهرتی ئهو جهـ يێ ب نڤێژ بت و
چ قهبر لێ نهبن ، ئهبوو هورهيره دبێژيت : پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم
– گوت :(( لعنة الله على اليهود و النصارى اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد –
لهعنهتێن خودێ ل جوی و فهڵان بن ژبهر كۆ وان گوڕێن پێغهمبهرێن خۆ كرينه
مزگهفت )) ( ئيمامێ بوخاری و موسلم و ئهبوو داود و نهسائی ڤهدگوهێزن ) ، مهعنا بلا ئهم د هشيار بن ژڤێ چهندێ دهمێ
ئهم ل ماڵێن وان يان ل دێر و كنێشتێن وان نڤێژێ دكهين كو چ قهبرو صهنهم لێ نهبن
.
- ويا سوننهت ئهوه دهمێ
مرۆڤ نڤێژێ دكهت تشتهكێ بدانته بهراهی يا خۆ ، ب وی شهرتی ئهڤ تشته يێ پاقژ
بت و گهزهكێ يێ بلند بت ، و نههێليت كهس د ناڤبهرا وی و سترهی دا ببۆرت ، دهستێ
خۆ بدهته بهر و پاشڤه لێ بدهت، عهبدۆڵڵاهێ كوڕێ عومهری دبێژيت – پێغهميهری
– صلی الله عليه وسلم – گوت : (( لا تصل إلا إلى سترة ،
و لا تدع أحداً يمرّ بين يديك ، فإن أبى فلتقاتله ، فإن معه القرين – نڤێژێ
نهكه ئيللا ل پشت سترهی، و نه هێله كهس د بهر نڤێژا ته را ببورت ، ئهگهر
ههر پێكولێ بكهت كو ببورت شهڕێ وی بكه، ئهو شهيتان ل گهل وی يه )) ( ئبن
خوزهيمه ڤهدگوهێزت ) .
و سترا
ئيمامی سترهيه بۆ ( مهئموومان ) ههميان ئهگهر نڤێژ ب جماعهت بت .
2-
هاتنا دهمێ نڤێژێ : كو نڤێژكهر بزانت ئهو دهم دهمێ
نڤێژێ يه ؛ چونكی ههر نڤێژهكێ دهمێ خۆ يێ دهسنيشانكری ههيه، ژبهر گوتنا
خودايێ مهزن : { ... إِنَّ الصَّلَاةَ
كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا – هندی نڤێژه لسهر خودان باوهران فهرزهكا
دهمداره } [ سورة النساء: 103]
نابت نڤێژ بێته كرن هێشتا وهختێ وێ نهبووی ، و ژ دهركهفتنا وهختێ وێ
بێی ( عوزر ) .
3-
ستارهكرنا وی جهێ دڤێت بێته ڤهشارتن
( عهورهت ) : خودايێ مهزن، دبێژيت :{ يَا بَنِي آَدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِد ٍ... – ئهی
دووندهها ئادهمی هوين ل دهمێ كرنا ههر نڤێژهكێ ب وی كاروكۆكی بن يێ شريعهتی
فهرمان پێ ل ههوه كری، كو جلكهك بت عهورهتێ ههوه بڤهشێرت و يێ پاك و بژين
بت، ... } [ سورة الأعراف: 31 ] ،
- و عهورهت ب نسبهت زهڵامی ژ نافكێ حهتا
چوكی يه ، ههروهكی د حهديسهكێ دا هاتی (( ما بين
السرّة و الركبة عورة – دناڤبهرا نافكێ و چوكی دا عهورهته )) (
دارقطني، وأحمد، وئهبوو داود ژ عهمرويێ كوڕێ شوعهيبی ڤهدگوهێزن ) ، و د حهديسهكا
دی دا جهرههدێ ئهسلهمی گوت : جارهكێ پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم – بوری
و ( كورك ) لبهر من بوو و ڕههنێ من ديار كر، ڤێجا گوت : (( غط فخذك فإن الفخذ عورة -
ڕههنێ خۆ ڤهشێره هنديكه ڕههنه عهورهته )) ( ترمذى ، و ئهبوو داود
ڤهدگوهێزن ، و سهحكه گوتنا ( أبن القيم ) خودێ ڕهحمێ پێ ببهت ، دڤی دهربارهی
دا، د ( تهذيب السنن: 6/ 17 ).
ههرديسان پێدڤی يه نڤێژكهر ناف ملێن خۆ ژی ڤهشێرت د
نڤێژێ دا ، پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم – دبێژيت: (( لا يصلين أحدكم في الثوب
الواحد ليس على عاتقيه منه شيء – كهس ژههوه
نڤێژێ ب كراسهكێ ب تنێ ڤه نهكهت كو چو ژێ لسهرملێ وی نهبت )) ( بوخاری،
وموسلم ڤهدگوهێزن ) . و نڤێژا ب ( فانێلێ عهلاقه ) فقهزان دوو بوچوون ههنه،
هندهك دبێژن: دورسته چونكی هندهك ژێ لسهر ملان ههيه، و هندهك دبێژن: ژخهلهتيانه
نڤێژكهر نڤێژێ ب فانێلێ عهلاقه ڤه بكهت،
چونكی فانێله ناف ملان ههمييێ ستاره ناكهت، وئهگهر نڤێژێ پێ بكهت نڤێژ بهطال
نابت بهلێ نڤێژكهر دكهفته دگونههێ دا. و باراپتر زانا لسهر بوچوونا دووێ
كومبونه، ئهڤجا ياباشتر ئهوه تۆ نڤێژێ ب فانێلێ عهلاقه نهكهی .
-
و عهوهرت ب نسبهت ژنكێ ههمی عهورهته ڕويێ وێ و ههردوو
كهفێن دهستێن وێ تێ نهبت ، ژبهر گوتنا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – ((
المرأة عورة – ژنك عهروهته )) (
ترمذى ڤهدگوهێزت ، و صهحيحا جامع: ٦٦٩٠ ) ، و ژ هندهك ڕيوايهتان د ئێته زانين
كو ئهگهر بنێ پێن وێ د نڤێژێ دا ئاشكهرا ببن نڤێژا وێ بهطال نابت .
و لدور مهسهلا ل بهر خۆ كرنا جلكی د نڤێژێ دا و ڤهشارتنا
عهورهتی ، هندهك خهلهتی ههنه گهلهك كهس د كهڤنێ ، و ل ڤێرێ ئهم دێ
ئيشارهتێ دنه هندهكێن بهڵاڤ :
١. ل بهر خۆ كرنا جلكێ تهنگ ، كو لهش پێ ( تهجسيم )
ببت :
ئهڤه تشتهكێ
دورست نينه ، و نهيێ مرۆڤێ موسلمانه ، چ د نڤێژێ دا بت يان ژ دهرڤهی نڤێژێ ، چ
بۆ زهڵامی بت يان بۆ ژنكێ ، و لدور مهسهلا ژنكێ بۆ ڤی بابهتی ، من دڤێت ناڤ
بڕهكێ بدهمێ ، گهلهك جاران دێ بێنی ل دهوامهكێ ژنكهك يان كچكهك يا ب (
كابوويه ) و دهمێ نڤێژێ هات ، دێ بێژيت: مانێ ئهز يا ب كابوومه نڤێژا من لێ
نينه ههما ئهز ناكهم و دێ پاشێ كهم حهتا ئهز دچمه ماڵ ، يان دا ههما ڕابم نڤێژا خۆ بكهم چێتره ژ نهكرنێ
، بۆ ڤان جوره مرۆڤان دێ بێژم : جارێ هنديكه نڤێژه يا دهمداره و دڤێت ژ دهمێ
وێ دهر نهكڤيت ههروهكی بوری دگهل مه ، و خودێ دبێژيت :{ فَوَيْلٌ
لِلْمُصَلِّينَ (4) الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ (5) – ڤێجا عهزابا دژوار بۆ
وان نڤێژكهران بت يێن خۆ ژ نڤێژا خۆ مژويل دكهن و ژێ بێ ئاگههـ دمينن ، ب
دورستی وێ ناكهن ، و ل دهمێ وێ ناكهن } [ سورة الماعون: 4 ، 5 ] ، چونكی ئهڤه
نابته عوزرهكا شهرعی ، يهعنی: ئهڤه ل دهستپێكێ دوو كارێن خهلهت هاتنه
كرن و جهزايهكێ دژوار ل ڕۆژا قيامهتێ، و خويشكا هێژا ( والله )ی دهمێ تۆ ژ مال
دهركهفتی تۆ يا د خهلهتيهكا هندا مهزن دا كو ههر گاڤا تۆ د وی حالی دا مری
هينگێ تۆ لسهر ( سوء الخاتمة – دوماهيكهكا خراب ) مری، و تۆ بێهنا بهحشتێ ژی
بێهن ناكی، پێغهمبهر – صلی الله عليه
وسلم – دبێژيت : (( صنفان من أهل النار لم أرهما ... و نساء كاسيات عاريات ، مميلات مائلات ،
رءوسهن كأسنمة البخت المائلة ، لا يدخلن الجنّة ولا يجدن ريحها و إن ريحها ليوجد
من مسيرة كذا و كذا )) ( موسلم ڤهدگوهێزت ) ،
كاسيات عاريات : ب لباسن د ڕويس ، يهعنی : كابوو
بيت يان بهنتهرون بيت يان لباسهكی تهنگ بيت يان كورت بيت ههر د كهڤيته دبن
قالبێ
ڤێ حهديسێ دا چونكی ( تهشبيها ) لهشی د ئێته
كرن .
مميلات مائلات : دهمێ ب ڕێڤه دچن خۆ ( خوار و ڤيچ
) دكهن، و دلێ زهڵامان دكێشنه خۆ . ئهگهر ته لباسێ تهنگ و پێلاڤا (
كعب العالي )
كرنه بهرخۆ دێ خۆ خوار ژی كهی !
رءوسهنّ كأسنمة البخت المائلة : و د سهركولن ( بێ كهفيكا
شهرعينه ) ، سهرێ وانا وهكی كوفكا پشتا حێشترێ يه .
مهعنا : (( دوو جۆرێن مرۆڤانن ئههلێ ئاگرينه، من نه ديتنه ،
... و هندهك ژنكن ب لباسن د ڕويس ، دهمێ ب ڕێڤه دچن خۆ ( خوار و ڤيچ )
دكهن و دلێ زهڵامان
د كێشنه خۆ، د سهركولن و سهرێ وانا وهكی كوفكا پشتا حێشترێ يه ، نا چنه بهحهشتێ
و خۆ بێهنا بهحهشتێ ژی بێهن ناكهن ، هنديكه بێهنا بهحهشتێ يه هنده هنده د
چيت )) ، مهعنا: تۆ يا خۆ د بيه ئاگری ، بو كێ ؟ تنێ بۆ هندهك مهتحێن ب سهرڤه
، ئهڤجا با د نڤێژێ دا وهكی تڕانه پێكرنهكێ لێ د ئێت ، وڤێجا خودێ ژی د بێژيت:
{ ... وَمَا يَجْحَدُ بِآَيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ – ژوان زۆرداران پێڤهتر - يێن بهرێ خۆ ژ حهقييێ
وهردگێڕن و ههڤڕكييێ دكهن – كهس درهوێ ب ئايهتێن مه ناكهت } [ سورة
العنكبوت: 49 ] ، ئايهت وهك ڕامان بۆ ههمی بهلگه و نيشانێن دين پێ هاتی
دئێت، ئهڤجا تۆ خۆ وهكی وێ ئاڤا ب ڕهنگ
لێ دكهی يا كو بكهنه كيش ئامانی وی ڕهنگی
بگرت ! ،و نه بێژه چ نينه و ما چييه ؟ دێ بێژمه ته : خادمێ پێغهمبهری – صلی
الله عليه وسلم – ئهنهسێ كوڕێ مالكی د گوتنهكا خۆ دا د بێژت: (( إنكم لتعملون أعمالاً هي أدق في أعيُنكم من الشعر، كنا نعدها
على عهد رسول الله – صلى الله علية وسلم – من الموبقات [ أي: من المُهلكات ]
– هوين هندهك كاران دكهن ئهو د چاڤێن ههوه دا دهويرترن ژ موی ، مه ل سهر دهمێ
پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – د هژمارتن ژ گونههێن مهزن )) ( بوخاری ڤهدگوهێزت
)، موبقات : يهعنی: ئهو گونههێن مرۆڤی ببهنه هيلاكێ، ئهڤه د گوته
موسلمانێن لسهر دهمێ خۆ كو هێشتا صهحابی دناڤدا، ئهڤجا با ئهگهر ئهم
ديتبانه دا چ بێژته مه ؟!
و ئهڤه كارهكێ دورست نينه ، و
زهڵامێ موسلمان و ژنكا موسلمان دڤێت خۆ ژێ بدهته پاش ئهگهر خۆ موسلمان دبينت.
٢. لبهر خۆ كرنا جلكێ تهنك :
ئهڤه ژی بۆ ژنكێ و زهڵامی
ههردووكان چێ نابت، نه دنڤێژێ دا و نه ژ دهرڤهی نڤێژێ ، چونكی ژ شهرتێن دورستيا
جلكێ موسلمانی يه
- چ ژن بت چ
مێر بت – كو جلكهكێ تهنگ و تهنك نهبت .
٣. ئهو جلكێ عهورهتی ههميێ نه ڤهشێرت :
ههرچهندا
بابهت ب خۆ لسهر ستارهكرنا عهورهتی يه ، لێ ئهم دێ ئيشارهتێ دنه هندهك
خهلهتيان . وهكی وان يێ جلكهكی كورت د كهنه بهرخۆ ڤێجا دهمێ ڕادبن و د
ڕوينن ، يان د چنه ڕكوعێ و سجوودێ پشتا وان دهر دكهڤيت ، وهكی وان زهڵامان
يێن ( تهرهكسوتی ) يان ( قهميسهكی كورت ) يان ( تيشێرتی ) دكهنه بهرخۆ، يان
وهكی وان ژنكان يێن دهرسوكهكا وهسا نهكهنه سهرێ خۆ كو موی يێ سهرێ وان ههمييێ
نه ڤهشێرت ، يان ژی كراسێن كورت د كهنه
بهرخۆ و دهمێ بۆ ڕكوعێ خۆ د چهمينن پيێن وان ب تمامی ئاشكهرا د بن.
٤. كرنا نڤێژێ ب وی جلكی يێ د بن گوزهكان دا بيت :
ئهڤه بۆ زهڵامی،
چونكی كراسێ ژنكێ دڤێت دبن گوزهكان بكهڤيت،
ئهبوو هورهيره ژ پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – ڤهدگوهێزت ،
دبێژت : زهڵامهكێ جارهكێ نڤێژ دكر و كراسێ وی وهسا شۆڕ ببوو هاتبوو د بن گوزهكاندا
، ئينا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوتێ : (( ههڕه دهسنڤێژێ بشۆ )) ، ئينا ئهو چوو دهسنڤێژ
شويشت وهات ، جارهكا دی پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوتێ : (( ههڕه دهسنڤێژێ بشۆ )) ، ئينا زهڵامهكێ
گوته پێغهمبهری: ئهی پێغهمبهرێ خودێ ! ته خێره تۆ ڤێ فهرمانێ لێ دكهی؟
ئينا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوتێ (( إنه كان يصلي و هو مسبل إزارة ، وإن
الله لا يقبل صلاة رجل مسبل إزارة – ئهوی نڤێژ دكر و كراسێ وی يێ شۆڕبوو و خودێ نڤێژا وی
زهڵامی قهبويل ناكهت يێ كراسێ وی يێ شۆڕبت )) ( ئهحمهد و ئهبوو داود و نهسائي
ڤهدگوهێزن )، مهعنا ڤێ ئهو نينه كو نڤێژا وی يا بهطاله ، بهلكی ئهو دێ يێ
گونههكار بت و نڤێژا وی كێماسی دێ كهفتێ . و د حهديسهكا دی دا پێغهمبهر –
صلی الله عليه وسلم – دبێژيت: (( ما من أسفل من الازار ففي النار - هندی د بن گوزهكاندا بيت ژ كراسی د ئاگريدايه
)) ( بوخاری ڤهدگوهێزت )، چ د نڤێژێ دا بيت يان ژ دهرڤهی نڤێژێ، ل وی دهمێ مه
زهڵامان كراسێ خۆ دبن گوزهكاندا ئێخستی، ژنكا بسهر گوزهكان ئێخست! .
٥. دانانا جلكی لسهر ملی ، و پێچانا دهڤی ب دهرسوكێ :
دانانا جلكی
لسهر ملی وهكی وان يێن چاكێتی يان قهمسهلهی يان كوركی ب سهر ملێن خۆ داددهت
بێی كو دهستێن خۆ د هچكان دا دهربێخت ، و پێچانا دهڤی وهكی وان يێن ژبهر سهرمايێ
دهرسوكێ يان ( لفاحێ ) د دهڤ و دفنا خۆ د ئالينن ، ئهبوو هورهيره دبێژيت : ( پێغهمبهری – صلی الله
عليه وسلم –
ئهم ژ هندێ
داينه پاش كو جلكی ب سهر ملێن خۆ دا بهردهن د نڤێژێ دا ، يان كو زهلام دهڤێ
خۆ ب پێچت )
( ئهحمهد و ئهبوو داود و ترمذی ڤهدگوهێزن )
.
٦. هلدانا جلكی د نڤێژێ دا :
ئهڤه چ
هچكێن خۆ هلدهت يان دهلنگ و دههمهنێن خۆ بهری نڤێژێ بكهت يان دهمێ نڤێژێ
دكهت ، وهكی وان يێن كو دهمێ دهسنڤێژێ دگرن و هچكێن وان يان دهلنگێن وان د
هلدای و ئێكسهر د ئێن نڤێژێ دكهن بێي كو هچك و دهلنگێن خۆ بينته خوار، پێغهمبهر
– صلی الله عليه وسلم – دبێژيت : (( أمرت أن أسجد على سبعة ولا أكف شعراً ولا ثوياً – ئهمرێ من يێ هاتيه
كرن كو ئهز سوجدێ لسهر حهفت [ ئهندامان ] بكهم ، و سهرێ خۆ و لباسێ خۆ نه
هلدهم )) ( بوخاری ڤهدگوهێزت ) .
٧. ئهو جلكێ تهصوير لسهر بن :
چ لباس بيت ب
كهته بهرخۆ يان لسهر كراسهكێ تهصوير لسهر بن نڤێژێ بكهت ، يان ژی لبهراهيا
نڤێژا وی كراسهكێ تهصوير بت ، و جحێل گهلهك د كهڤنه ڤێ خهلهتيێ؛ چونكی
زۆربهی وان دێ بينی ب جلكهكی تهصوير لسهر دێ قهستا مزگهفتێ كهت داكو نڤێژێ
بكهت، ئهڤه چێ نابت و كرنا نڤێژێ ب وی
جلكێ تهصوير لسهر بت كارهكێ خهلهته . ئهنهسێ كوڕێ مالكی دبێژێت : عايشايێ
پهردهك ههبوو ڕهخێ ماڵا خۆ پێ نخافتبوو، ئهو بوو پێغهمبهرێ خودێ – صلی الله
عليه وسلم – گوتێ (( أميطي
عنّا قرامك هذا فإنه لا تزال تصاويرهُ تعرض في صلاتي – ڤێ پهردا خۆ ژ مه بده ڕهخهكێ،
چونكی وێنێت وێ لسهر نڤێژێ ئهز مژويل دكرم )) ( بوخاری ڤهدگوهێزت ) ، و ههر
بوخاری دبندا دبێژت: ( د شهرحا ئبن حهجهردا : ئهڤ حهديسه دهليلێ هندێ يه
كو نڤێژ بهطال نابت ، چونكی پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – نڤێژا خۆ نه
بڕی و دوباره نهكر) ، مهعنا: نڤێژ بهطال نابت، بهلێ كێماسی دێ كهڤنێ .
٨. كرنا نڤێژێ ب جلكێ پيس و قڕێژی ڤه :
ئهڤه ژی كارهكێ دورست نينه ، بوری دگهلمه
، چونكی شهرتێ جلكی ژی دڤێت يێ پاقژ بت ،
ئهڤه گهلهك جاران ژ لايێ وان كهسان پهيدا بت يێن كرێكاريێ و پاڵهتييێ دكهن
، ئێك ژ وان هند زهحمهتێ بۆ خۆ چێناكهت كو جلكێ خۆ يێ كاری ب گوهۆڕت و جلكهكی
پاقژ بكهتێ ، لهو دێ بينی ههما ب جلگێ خۆ و بێهنا خۆ يا نهخۆشڤه دێ ئێته
مزگهفتێ و پێل ستۆيێ نڤێژكهران كهت و نهخوشيێ گههينته وان، د حهقيقهتدا ئهڤه
كارهكێ دورست نينه .
4-
بهرێخودانا قيبلێ : كو كهعبا پيرۆزه ، ئهوا
د كهڤيته باژێرێ مهككههێ ، ژبهر گوتنا خودايێ مهزن:{ وَمِنْ حَيْثُ
خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ
فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ... – و ههچی جهێ تۆ دهركهفتييێ –
ئهی موحهممهد – تۆ بهرێ خۆ ب لايێ مزگهفتا حهرام ڤه بده ، و ههچی جهێ
هوين لێ بن بهرێ خۆ ب لايێ مزگهفتا حهرام ڤه بدهن } [ سورة البقرة: 150 ] ، و
گوتنا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – : (( إذا قمت
إلى الصلاة فأسبغ الوضوء، ثم استقبل القبلة ... – ئهگهر تۆ ڕابوی داكو
نڤێژێ بكهی دهسنڤێژا خۆ باش بشۆ، پاشێ بهرێ خۆ بده قيبلێ [ يهعنی: بهرێ خۆ
بده لايێ قيبلێ و نڤێژێ بكه] )) ( بوخاری و موسلم ڤهدگوهێزن )، ئهڤجا ل ههر وهڵاتهكی ههبت ول ههر
جههكی ههبت دڤێت بهرێ خۆ ب لايێ كهعبا پيرۆز ل مزگهفتا حهرام ڤه بكهى ، و
ئهگهر مرۆڤ ل جههكێ بت و نهزانت قيبله دكهڤيته كيش لايی دڤێت پرسيارا كهسهكێ
زانا بكهت ، و ئهگهر كهسێ بڤی ڕهنگی نهديت ل دويف ئيجتهادا خۆ دێ بهرێ خۆ
دهته لايهكێ ، و هينگێ نڤێژا وی دێ يا دورست بت، و{ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ
نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ...
– دينێ خودێ يێ ب ساناهييه، وخودێ وی تشتی ژ بهنييێن خۆ ناخوازت يێ ئهو نهشێن
بكهن } [ البقرة: 286 ] . و بۆ وی كهسی دورسته بهرێ خۆ بدهته كيش لايی : ئهوێ
گهلهك پير بت و نزانت كيشكه قيبله ئهگهر كهس ل وێرێ نهبت وی دورست بكهت ،
و بۆ وی كهسێ ژ ترسهكا زێده و نهشێت بهرێ خۆ بدهته قيبلێ ،يان ژی يێ سوياری
دهوارێ يه يان ترۆمبێلێ يه و ژبهر دوژمنی نهشێت ب ڕاوهستت و بهرێ خۆ بدهته
قيبلێ و نڤێژێ بكهت ، هينگێ دورسته ئهو نڤێژا ترسێ بكهت ، خودايێ مهزن دبێژت
: { فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا... – وئهگهرهوين ژ دوژمنهكێ خۆ ترسان
هوين پهيا يان سويار، يان ب ههر ڕهنگهكێ هوين بشێن خۆ ئهگهر ب ئيشارهتان
بت، يان بهرێ ههوه ل ڕوگههێ نهبت ژی، هوين نڤێژا ترسێ بكهن} [ البقرة: 239 ]
.
5-
ئنيهت ( النّيّة ) : ههر كارهكێ مرۆڤ بكهت
ئنيهت پێدڤێت ، و كار بێ ئنيهت ژ خودانی نا ئێته قهبويلكرن، عومهرێ كوڕێ خهطابی
– خودێ ژێ ڕازيبت – گوت: من گوهـ ل پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – بوو،
دگوت: (( إنما
الأعمال بالنيات و إنما لكل امرئ ما نوى ... – ههما كار ب ئنيهتانه ، وبۆ ههر
ئێكێ ئهوه يا وی كريه دلێ خۆ ... )) ( بوخاری و موسلم ڤهدگوهێزن ) .
وجهێ ئنيهتێ دله ، يهعنی: مرۆڤ دێ ئينيته سهر دلێ
خۆ كا چ نڤێژه دێ كهت ، و گوتنا وێ ب دهڤی ( بدعهيه ) د دينی دا ، و زانايێ
ناڤدار شێخ محمد ناصرالدين الألباني –
خودێ ڕحمێ پێ ببهت – ، د ( تلخيص صفة الصلاة النبي )دا ، دهمێ بهحسا ئنيهتێ
دكهت ، دبێژيت: ( ولا بد للمصلی من أن ينوي الصلاة التي قام إليها و تعيينها بقلبه كفرض
الظهر أو العصر أو سنتهما مثلاً، وهو شرط أو ركن، وأما التلفظ بالنّيّة فبدعة
مخالفة للسنة ولم يقل بها أحد من متبوعي المقلدين من الأئمة – و دڤێت نڤێژكهر ئنيهتێ
بينت بۆ نڤێژا دێ ڕابت كهت و ب دلی دهسنيشانكهت [ يهعنی: ددلێ خودا بينت ] بو
نمونه وهكی نڤێژا فهرز نيڤرو يان ژي ئێڤاری يان ژی سوننهتا و وان ، وئنيهت شهرته
يان ژی ڕوكنه [ يهعنی: ئنيهت ئێك ژ ههردووكانه شهرتێ نڤێژێيه يان ژی ڕوكنێ
نڤێژێ يه ] ، و پا گوتنا ئنيهتێ بدهڤی بدعهيه [ يهعنی: تشتهكێ زێدهيه
هاتييه پهيداكرن د دينی دا ] و نهوهكی وێ يه يا د سوننهتێ دا [ يهعنی:
مخالفي سوننهتا پێغهمبهری يه - صلی الله عليه وسلم - ] وكهسهك ژ وان
ئيمامێن خهلك لدويف دچن نهگوتينه سوننهته ). ئهگهر ئێك ههبيت بێژت : ما
چييه ئهگهر ئهز ب دهڤی بێژم ؟ بۆ بهرسڤ دێ بێژينێ: وهنهكه ! چونكی تۆ يێ
مخالفا سوننهتا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – دكهی، و تشتهكی نوی يه تۆ
يێ د كهيه دناڤ دينی دا ، پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم – دبێژيت : (( من
عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد – ههر كهسێ كارهكێ بكهت مه فهرمان پێ نهكربت
، ئهو كار ژێ ناهێته وهرگرتن [ قهبويل كرن ] ) ( موسلم ڤهدگوهێزت ) ، مهعنا:
ئهگهر تۆ ژبهر خۆ كارا بكهی هينگێ ژته نائێته وهرگرتن و جهزايێ وێ ڕۆژا
قيامهتێ دێ دهی ...
ئهڤجا گوتنا ئنيهتێ بدهڤی پێغهمبهری – صلی الله
عليه وسلم – نه گوتييه و نه گوتیيه مه ژی بێژن ، نهد حهديسێن ( صحيح
)دا و نه د حهديسێن ( حسن ) دا و نه د حهديسێن ( ضعيف )دا و نه د ( مسند )ادا
و نه د ههر چار مهزههباندا ژی نههاتيه، ڤێجا با ( بدعهيه ) و خۆ ژێ بده
پاش؛ چونكی بدعه جهێ وێ ئاگره! .
جهێ ئنيهتێ وهكی بهری نوكهژی مه گوتی دله ، يهعنی:
تۆ بينيه سهر دلێ خۆ ، بهری ( تهكبيرا ئێكێ )، كو ئێكسهر بهری تۆ بێژی (
الله أكبر ) دڤێت تۆ د هزرا خۆ دا ئاماده بكهی كا چ نڤێژه دێ كهی ، و سالوخهتێن
وێ چنه ، فهرزه ، سوننهته ، چهند ڕكاعهتن ، ب جهماعهته يان نه ؟
و هيڤيا
من ژ خودايێ مهزن ئهوه كو نڤێژو عيبادهتێ مه ههميا قهبويل بكهت ، وهل
مه بكهت كو ئهم ب دورستی عيبادهتێ وی بكهن ،و خودايێ مهزن ڤی كارێ مه بۆ خۆ
حسێب بكهت و بۆ مه بكهته د تهرازيا خێرێن مهدا ، ومه
ل ئاخرهتێ بكهته خودان ڕۆناهی { يَوْمَ تَرَى
الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ
وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا
الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (12) }
{ رَبِّ
اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ
(40) رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ
الْحِسَابُ (41) }
{
رَبَّنَا آَتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآَخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا
عَذَابَ النَّارِ (201) }
و صلى الله وسلم على نبينا
محمد و على آله و صحبه أجمعين
والحمدلله رب العالمين
--------------------------------------------------------------------------
ژێدهر ( مــــــصدر
) :
- تهفسيرا ب ساناهی بۆ قورئانا پيرۆز : وهرگێڕ
سهيدا : تحسين ابراهيم دوسكي .
* پهرتوكێن حهديسا :
- ( مختصر صحيح البخاري ) ، يا وهرگێڕايی
بۆ زمانێ كوردی : چاپا ئێكێ ٢٠١١ ، جوتيار محمد بامهرني .
- ( چل حهديسێن ئيمامێ نهوهوی ) يا وهرگێڕايی
بۆ زمانێ كوردی : چاپا ٢٠٠٢ ، تحسين ابراهيم دوسكي .
* پهرتوكێن ب زمانێ عهرهبی :
-
الوجيز ( في فقه السنة و الكتاب العزيز ) : تأليف : الدكتور عبدالعظيم بدوي ، طبعة
الثالثة 2010 م ، دار ابن رجب ، ت. دار ابن حزم بيروت . لبنان .
- وماخلت الجنّ والانس إلا ليعبدون : تأليف:
الدكتور محمد بن عبدالرحمن العريفي ، طبعة الأولى 2006 م ، مكتبة سلسبيل ، القاهرة
.
-
تلخيص صيفة الصلاة النبي – صلى الله عليه وسلم - : لـعلامة الشيخ محمد
ناصرالدين الألباني – رحمه الله .
- حكم تارك الصلاة : لفضيلة الشيخ العلامة: محمد بن صالح
العثيمين ،سلسلة مؤلفات فضيلة الشيخ 47 ، ط. بإشراف مؤسسة الشيخ محمد بن صالح
العثيمين الخيرية.
* پهرتوكێن ب زمانێ كوردی :
- نڤێژ ستوينا ئيسلامێ : تحسين ابراهيم
دوسكي ، چاپا ئێكێ ٢٠١١،
ژ وهشانێن پهرتوكخانهيا ( دياربكهر ) زاخۆ
- فهرههنگا گوتن و كريارێن نه دورست :
تحسين ابراهيم دوسكي .
* فهرههنگ ( قاموس ):
-
فهرههنگا سپيرێز ( عهرهبی – كوردی ) : دانان: محمد أمين دوسكي ، چاپا ئێكێ
٢٠٠٨ .