پاقژی و گرنگييا وێ د شريعهتێ ئيسلامێ دا
الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمدٍ وعلى آله وصحبه أجمعين.. أما بعد:
( طهارة
) : د زمانێ عهرهباندا بۆ پاقژييێ دئێتن، و دوير كهفتنا ژ ههمی جۆرێن بێ
نڤێژييان.
و وهك زاراڤ ( مصطلح ): ڕاكرنا ههر بێ دهستنڤێژيێ
يهكێ يه، يان نه هێلانا ههر تشتهكێ پيسه. ( المجموع شرح المهذب : ٧٩/١ )، و دڤێتن تشتهك ههبت دا وێ پيساتييێ يان بێ
دهستنڤێژييێ ڕاكت و مرۆڤی پاقژ بكهت ، ئهڤجا لڤێرێ ئێك ژ وان تشتان يێن كو
مرۆڤی پاقژ دكهت ئاڤه..
جۆرێن ئاڤان
ئاڤ ب ههمی شێوازێن خۆڤه ژ دوو جۆران
نا دهركهڤت :
1.
ئاڤا پاقژ (
الماء الطهور ) :
2.
ئاڤا پيس (
الماء النجس ) :
1. ئاڤا
پاقژ ( الماء الطهور ) : ئهو ئاڤهيه يا
كو مايه ل سهر شێوازێ خۆ يێ سرۆشتی، وژناڤێ خۆ نهچوويه دهرێ. ههر ئاڤهكا ژ
عهسمانی يان ژ بن عهردی دهر بكهڤت يا پاقژه؛ ﭧ ﭨﭽ .. ﮏ
ﮐ ﮑ ﮒ
ﮓ ﮔ
- و مه ئاڤهكا ئهو پێ بێنه
پاقژكرن ژ عهسمانی ئينا خوارێﭼ [ الفرقان:
٤٨ ] ، و ﭧ ﭨ ﭽ .. ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ
ﭻ ﭼ ﭽ ..- و ئهو ژ عهوران
ئاڤهكا پاقژ ب سهر ههوه دا دهنێرت؛ دا ههوه پێ ژ پيساتييێن ئاشكهرا پاقژ
بكهتﭼ
الأنفال:
١١
ودهمێ پرسيار ژ پێغهمبهری
– صلی الله عليه وسلم – هاتييه كرن دهربارهی ئاڤا دهريايان (
بحر )ان، گوت :
(( هو الطهور ماؤه،
الحل ميتته – ئهو [ ئانكو: دهريا ] ئاڤا وێ يا
پاقژه، مرييێ وێ حهلاله )) ( ئهبوو داود و ترمذی و ئبن ماجه
و نهسائی ڤهدگوهێزن ).
و دهمێ
پرسيارا ئاڤا بيران ژێ هاتييه كرن ، پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – گوت: ((
إن
الماء طهور لا ينجسه شىء
- هنديكه ئاڤه يا پاقژه چو تشت وێ
پيس ناكهت )) ( ئهبوو داود و ترمذی و نهسائی ڤهدگوهێزن )،
وئهڤ جۆرێن
ژێ گوتی، ئوممهت ههمی ل سهر هندێ كۆمبوونه كو دورسته مرۆڤ دهستنڤێژێ يان خۆ
شۆشتنێ يان ههر پاقژييهكا دی پێ بكهت . هندی ئاڤ وهكی خۆ بمينت يا پاقژه، و
ئهگهر تشتهكی پاقژ دگهل تێكهل ژی بكهن ئهو دێ ههر مينت يا پاقژ هندی ئهو
ژ ناڤێ خۆ نه چته دهرێ؛ ژ بهر گوتنا پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – دهمێ
گوتييه وان ژنكان ئهوێن سهر و بهرييا كچا وی ( زينب )ێ دكرن دهمێ چوويه بهر
دلوڤانييا خودێ : (( اغسلنها ثلاثاً، أو خمساً، أو أكثر من ذلك إن رأيتن، بماءٍ و سدرٍ،
واجعلن في الآخرة كافوراً أو شيئاً من كافور – ب ئاڤێ و سدرهتێ ( كو ماددهكه
بێهنا وی يا خۆشه ) سێ جاران بشۆن، يان پێنج جاران، يان پتر ئهگهر ههوه ديت
دكێشته هندێ، و دوماهيكێ هندهك كافۆرێ بدهنه دگهل يان تشتهكێ ژ كافۆرێ [ كو ئهو
ژی مادێ دارهكێيه و بێهنا وی يا خوشه ] )) ( بوخاری و موسلم ڤهدگوهێزن ) . ،
لێ بهلێ ئهگهر ژ ناڤێ خۆ چوو دهرێ وهكی بێژنێ : ( چا ، يان ئاڤه ماست، يان ئاڤه
گول ، ...هتد ) يا دورست نينه پاقژكرن پێ بێته كرن، چونكی نهمايه ل سهر ناڤێ
خۆ يێ سرۆستی ( طبيعي )، ( إبن
المنذر ) دبێژت: ( ههمی خودانێن زانينێ
( أهل العلم ) ئهوێن ئهم گوتنێن وان ژبهر دكن و د خوينن، ل سهر هندێ كۆمبوونه
: كو نه يا دورسته دهستنڤێژ و خۆ پاقژكرن ب ئاڤا گولان، و ئاڤا داران، و ئاڤا
ڕهنگ كری بێته كرن، ب تنێ ب وێ ئاڤێ تێنه بت ئهوا ناڤێ ئاڤێ مايه ل سهر
) ( المغنی: 1/11 ، و المحلی : 1/199 ).
و حوكم ب پيساتييا ئاڤێ نا ئێته كرن، ئهگهر خۆ تشتهكێ
پيس ژی بچيته دناڤ دا، ب تنێ ئهگهر ب ڤێ پيساتييێ ڕهنگێ وێ هاته گهۆڕين؛ ژبهر
وێ حهديسا ئهبی سهعيدی دهمێ گوتی: ( گوتن: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، بلا ئهم
دهستنڤێژێ ژ بيرا ( بضاعة )ێ بشۆن؟ و ئهڤه بيرهكه پاتێن ( حيض )ێ و گوشتێ سان
و تشتێن گهنی دهاڤێتنه تێدا، ڤێجا پێغهمبهری – صلی الله عيله وسلم – گوت: (( الماء طهور لا
ينجسه شيء – ئاڤ
يا پاقژه، چو تشت وێ پيس ناكت )) ) ( ئهبوو داود و ترمذی ڤهدگوهێزن )،
[ ئهڤه
ژ هندێ پهيدا دبوو دهمێ پاتێن ( حيض )ێ يان گوشتێ سان د هاڤێتنه هندهك نههاڵان
و گهلهك جاران ل گهل ئاڤێ دهاتن و دكهڤنه د بيرێ دا ] .
2.
ئاڤا
پيس ( الماء النجس ) : ئهو
ئاڤهيه ياكو شێوازێ خۆ يێ سرۆشتی ژ دهستدايی، و تشتهكی پيس دگهلدا تێكهل
بووی، ڤێجا ڕهنگ و تامێن خۆ گوهارتين و بێهن ژی كهفتييێ. ئهڤجا ئهڤ جۆرێ ئاڤێ
پاقژی پێ نائێته كرن؛ چونكی ب ئاڤهكا پيس دئێته ناڤكرن، و شهرتێ پاقژييێ ئهوه
: ئهو تشتێ پاقژی پێ دئێتهكرن، دڤێت ل بهراهيكێ ئهو ب خۆ يێ پاقژ بت.
ئاڤا
هاتييه ب كار ئينان ( الماء المستعمل )
جۆداهی دناڤبهرا زانايان دا ههيه دهربارهی
هندێ: ئهرێ ئهو ئاڤا ژ بهرمايكێن دهستنڤێژا كهسهكێ دمينت، يان ژ ئهندامێن
وی دكهڤت يا پاقژه يان نه؟
و يا
دورست ( راجح ) ئهوه وهك : ( علي بن ابي طالب، و ابن عمر، وأبي أمامة، وابن حزم،
و ابن المنذر ) و گهلهك ژ پێشييێن چاك ( سلف الصالح )ان، دبێژن: ( كوئهو ئاڤه يا پاقژه، مادهم ژ ناڤێ خۆ نهچوويه دهرێ و
چو تشتێن پيس تێكهل نهبووينه. )، و ئهڤه يا زانايه ل دهف مهزههبێ
مالكی، و ئهڤه ئێكه ژ ڕيوايهتێن ئيمامێ شافعی و ئمام ئهحمهدی، وههرديسان (
شيخ الاسلام ابن تيمة – رحمه الله - ) ژی ئهڤ گوتنه ژێ هلبژارتييه، كو يا پاقژه.
( المغنى: 1/31
، والمجموع: 1/205 ، والمحلى: 1/183 ، و مجموع الفتاوى: 20/519 ، والأوسط: 1/285
)، و ( دليل ) ل سهر گوتنا وان گهلهكن، و ئهم دێ هندهكان ژێ بهحس كهين :
-
( ابي جحيفة )
دبێژت : ( جارهكێ پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم – تهعرا نيڤرو هاته دهف مه
و دهستنڤێژ شۆشت، ڤێجا خهلكی ژ بهرمايكێن دهستنڤێژ شۆشتنا وی خۆ پێ مهسح دكرن
) ( بۆخاری ڤهدگوهێزت : 187 ) مهعنا: خهلكی لهشێ خۆ پێ مهسح دكر.
-
( ابن عمر )
دبێژت: ( ل سهر دهمێ پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – زهڵام و ژنكان پێكڤه
دهستنڤێژ دشۆشتن ). ( بوخاری و نهسائی و
ئبن ماجه ڤهدگوهێزن )، و د ڕيوايهتهكا دی دا هاتييه: ( ل سهر دهمێ
پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – مه و ژنكان ژ ئێك ئامانی دهستنڤێژ د شۆشتن
و دهستێن مه ههردوكان دچوونه د ئامانی دا ) ( ئهبوو داود ڤهدگوهێزت: 381 )
-
( ابن عباس )
دبێژت: ( پێغهمبهری – صلی الله عليه وسلم – دهستنڤێژ ژ بهرمايكێن دهستنڤێژا
مهيموونايێ دشۆشت ) ( موسلم ڤهدگوهێزت: 323 ).
-
( مسور بن
مخرمة ) دبێژت: ( دهمێ پێغهمبهر – صلی الله عليه وسلم – دهستنڤێژ دشۆشت، هند
مابوو ئێك و دوو بكوژن سهرا بهرمايكێن دهستنڤێژا وی ) ( بوخاری ڤهدگوهێزت :
189 ) .
مهعنا: ئهگهر نه دورستبايه پێغهمبهر – صلی الله
عليه وسلم – دا نههييا وان ژڤێ چهندێ كهت ..
وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.
نڤيسين ماموستا:
أحمد عبدالله رشيد هاجاني
ڕێڤهبهرێ قوتابخانا سهرهلدان يا بنهرهت كوڕان
mr.ahmed.hbn@gmail.com
______________________________
ژێدهر ( مــــــصدر
) :
- تهفسيرا ب ساناهی بۆ قورئانا پيرۆز : وهرگێڕ
سهيدا : تحسين ابراهيم دوسكي .
* پهرتوكێن حهديسا :
- ( مختصر صحيح البخاري ) ، يا وهرگێڕايی
بۆ زمانێ كوردی : چاپا ئێكێ ٢٠١١ ، جوتيار محمد بامهرني .
- ( چل حهديسێن ئيمامێ نهوهوی ) يا وهرگێڕايی
بۆ زمانێ كوردی : چاپا ٢٠٠٢ ، تحسين ابراهيم دوسكي .
* پهرتوكێن ب زمانێ عهرهبی :
-
الوجيز ( في فقه السنة و الكتاب العزيز ) : تأليف : الدكتور عبدالعظيم بدوي ، طبعة
الثالثة 2010 م ، دار ابن رجب ، ت. دار ابن حزم بيروت . لبنان .
- وماخلت الجنّ والانس إلا ليعبدون : تأليف:
الدكتور محمد بن عبدالرحمن العريفي ، طبعة الأولى 2006 م ، مكتبة سلسبيل ، القاهرة
.
-
تلخيص صيفة الصلاة النبي – صلى الله عليه وسلم - : لـعلامة الشيخ محمد
ناصرالدين الألباني – رحمه الله .
- حكم تارك الصلاة : لفضيلة الشيخ العلامة: محمد بن صالح
العثيمين ،سلسلة مؤلفات فضيلة الشيخ 47 ، ط. بإشراف مؤسسة الشيخ محمد بن صالح
العثيمين الخيرية.
* پهرتوكێن ب زمانێ كوردی :
- نڤێژ ستوينا ئيسلامێ : تحسين ابراهيم
دوسكي ، چاپا ئێكێ ٢٠١١،
ژ وهشانێن پهرتوكخانهيا ( دياربكهر ) زاخۆ
- فهرههنگا گوتن و كريارێن نه دورست :
تحسين ابراهيم دوسكي .
* فهرههنگ ( قاموس ):
- فهرههنگا سپيرێز ( عهرهبی – كوردی ) : دانان: محمد أمين دوسكي ، چاپا ئێكێ ٢٠٠٨ .


ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق